سه شنبه 17 آذر 1394  11:31 ب.ظ    ویرایش: سه شنبه 17 آذر 1394 11:34 ب.ظ
نوع مطلب: جامعه نگاری ،

١- یکی از برون‌دادهای شهرهای بزرگ پدیده کارتن‌خواب‌های «تا‌ صبح ‌بیدار» است و مشهدمقدس نیز از آفرینش چنین پدیده‌ای مستثنا نبوده‌است. طبق برخی آمار اعلام‌شده، بیش از ۵هزارنفر در حاشیه‌ها، کال‌ها و خرابه‌ها فرششان زمین و رواندازشان آسمان خداست.
به تبع حساسیت‌های رسانه‌ای و به‌خصوص با نزدیک‌شدن هوای سرد، ممکن است این جمعیت اقداماتی همچون «جمع آوری»، «سامان‌دهی» یا «پاک‌سازی» را از طرف نهادهای مسئول تجربه‌کنند.
این پدیده بنا به اعلام نظر کارشناسان اجتماعی محدود به مشهد و ایران نیست، بلکه همه شهرهای صنعتی بزرگ با این پدیده مواجهند، حتی پیش‌بینی‌ها حاکی از این است که کارتن‌خوابی محدود به مردان نیست و درباره زنانه‌شدن کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ و به‌تبع آن، در شهرهای کوچک‌تر هشدارهایی جدی داده می‌شود.

٢- نهادهای حمایتی و اجتماعی هرکدام برحسب قوانین و مقرراتی که برایشان تنظیم و تصویب شده‌است وظایفشان مشخص است و هرکدام نیز در بضاعت امکانات و اعتباراتی که دارند عملکردی را اعلام می‌کنند، اما واقعیت این است که این پدیده اجتماعی رشد فزاینده‌ای داشته و مبارزه، حذف یا جمع‌آوری کارتن‌خواب‌ها در محدوده‌ای از شهر درمانی برای این پدیده نیست. با این اقدامات صرفا کارتن‌خواب‌ها تغییرمکان می‌دهند یا از مکانی به مکانی دیگر کوچ اجباری می‌کنند. همچنین باید کاهش سن کارتن‌خوابی به ١٧سال را نیز به مسائل و مشکلاتی که فعلا گریبان‌گیر این پدیده‌است اضافه‌ کرد...

٣- راهکارهای موقت و کوتاه‌مدتی نیز برای سامان‌دهی کارتن‌خواب‌ها تدارک دیده و اجرا شده‌است. تاسیس گرم‌خانه‌ها، حضور برخی تشکل‌های مردمی در جمع آن‌ها برای ابزار همدردی، اهدای خوراک گرم و لباس، جمع‌آوری آنان و هدایت به کمپ‌های ترک اعتیاد، خراب‌کردن خانه‌های حلبی و کارتنی و حتی دستگیری آنان و هدایت به مراکز قضایی نیز نتوانسته‌است آن‌گونه که باید و شاید چاره‌ای حتی میان‌مدت برای کاهش آمار کارتن‌خوابی باشد.
به نظر برخی کارشناسان، این اقدامات صرفا برخورد با کارتن‌خوابان یا سامان‌دهی آنان است و مسئله کارتن‌خوابی به شیوه‌های دیگری در کوچه‌های حاشیه شهر به سیر پیشرفت خود ادامه می‌دهد.

۴- کارشناسان اجتماعی معتقدند کارتن‌خوابی پدیده انسانی پیچیده‌ای است. از یک طرف، معلول و از طرفی، علت آسیب‌های اجتماعی دیگری است. کارتن‌خواب‌ها را به چند دسته افراد روانی، افراد بی‌سرپناه، مهاجران به شهرهای بزرگ، طردشدگان از جامعه و دختران یا زنان فراری تقسیم‌بندی کرده‌اند. اعتیاد مسئله‌ دیگری است که کارتن‌خواب‌ها و بی‌سرپناهان خیلی‌زود گرفتار آن می‌شوند.
این مسئله مزیدبرعلت می‌شود تا آنان به سرقت روی‌آورند؛ افراد سرگشته‌ای که به‌دنبال ازهم‌گسیختگی هویت انسانی خود، برچسب جدیدی مثل بزهکار، مجرم، آسیب‌دیده اجتماعی و... را با خود یدک می‌کشند و تنها تجربه‌شان زیستن در کنار آتش و تکثیر آسیب‌های اجتماعی است.

۵- وقتی برای یک پدیده اجتماعی چند نهاد مسئولیت دارند، بسیاری از انرژی‌ها و امکاناتی که باید صرف کاهش آن آسیب اجتماعی شود صرف مکاتبات، پیگیری‌ها و بعد، رفع نقایص ایفای هرکدام از مسئولیت‌ها می‌گردد؛ اما در این روزمرگی‌ها ، جریان تکثیر آسیب‌های اجتماعی در کنار کانال‌ها و کال‌ها همچون آب درحال جاری‌شدن و روان‌شدن است.
نمی‌توان از کنار کال حاشیه بوستان بهار گذشت و خود را به ندیدن زد. آن‌ها نمی‌دانند در کدام جلسه و همایش قرار است مرهمی یا نسخه‌ای برایشان پیچیده شود، اما این جماعت بخشی از زندگی همه کسانی هستند که در شهر زندگی می‌کنند.

۶- اگرچه تشکیل یک سازمان مستقل دولتی یا عمومی می‌تواند نقش به‌سزایی در کاهش یا کنترل این مسئله ایفا نماید، آحاد مردم، خیریه‌ها، نهادهای اجتماعی و به‌خصوص نهادهای دینی و مذهبی می‌توانند چتری بر آسمان ابریِ این‌روزهای بی‌سرپناهان باشند. این شیوه که افرادی بی‌سرپناه زیر کیسه و روی کارتن زندگی کنند با سیره حکومت علوی که حتی برای حیوانات پیر سرپناهی درست می‌کند و خود برایشان غذا می‌برد ناسازگار است.

شهرآرا/یک شنبه 15 آذر

   


نظرات()  
شنبه 10 مرداد 1394  11:46 ق.ظ    ویرایش: شنبه 10 مرداد 1394 11:48 ق.ظ
نوع مطلب: جامعه نگاری ،

نا‌گفته پیداست‌‌، «کتاب» یکی از کالاهای ضروری‌‌ فرهنگی در سبد خانوار است. برخی ‌صاحب‌نظران «کتاب»‌ را همپایه ‌«‌نان‌» می‌دانند و معتقدند همان‌گونه که نان، غذای جسم است، کتاب غذای روح است و فراهم‌کردن بسترهای ارزان‌شدن این دو و حتی رایگان‌شدن آن کمک بزرگی به قوام روح و جسم جامعه می‌کند. دلایل متعددی در قهر مردم با کتاب در مقالات و پژوهش‌های مختلف آورده شده و هر کدام از عوامل موثر نیز نیازمند بررسی‌های عمیق است که در این مجال از حوصله خواننده خارج است؛ اما برای ترویج کتاب‌خوانی، رسیدگی به وضعیت نشر‌، ناشران وکتاب‌فروشی‌ها خالی از لطف نخواهد بود. بر‌اساس آمارهای اعلام‌شده حدود ١٥٠کتاب‌فروشی در مشهد فعال هستند که بخش درخورتوجهی از این آمار را لوازم‌التحریر‌ها به خود اختصاص می‌دهند و از‌طرفی فعالان حوزه نشر کتاب معتقدند کتاب‌فروشی‌هایی که به معنی واقعی کلمه‌، پاتوق اهل نظر و کتاب‌خوان‌ها باشند، به عدد انگشتان دست نمی‌رسد.
در برخی کشورها، کتاب‌فروشی‌ها واسطه میان خریداران و ناشران به‌شمار می‌روند. همچنین کتاب‌فروشی‌ها در طول زمان به محلی برای گردهمایی نویسندگان، خوانندگان و روشن‌فکران تبدیل و برنامه‌های نقد، بررسی، شعرخوانی و داستان‌خوانی نیز در آن‌ها برگزار می‌شود. از این منظر هر کتاب‌فروشی به مثابه‌ یک «پاتوق فرهنگی» و «فرهنگ‌سرای محلی» است. بنابراین این صنف نیازمند حمایت‌های مادی و معنوی بیشتری است تا سهم خود را در گسترش فعالیت‌های فرهنگی در شهر ایفا و صاحبان سرمایه را به سرمایه‌گذاری در این بخش تشویق کند.
یکی از سیاست‌های تشویقی برای دست‌اندرکاران حوزه کتاب، بخشودگی‌های عوارض و مالیات است که در‌حال‌حاضر در شهر مشهد تفکیکی ‌بین مشاغل و اصناف تجاری، اقتصادی و فرهنگی‌ مانند کتاب‌فروشی‌ها و ناشران نشده است. ‌در بخش مالیات قانون آن تصویب و ابلاغ شده است؛ اما در بخش عوارض در شهر مشهد قانونی برای بخشودگی در بخش عوارض تصویب نشده است. به نظر می‌رسد در این حوزه تصویب قانونی در شورای اسلامی‌ شهر مشهد مشابه طرح «کاربری فرهنگی» شهر تهران که به تصویب شورای اسلامی‌شهر رسیده است، بتواند در کاهش مشکلات اقتصادی حوزه نشر وکتاب‌فروشی‌ها موثر واقع شود. با اجرای این طرح هم صاحبان اماکن تشویق به تبدیل اماکن تجاری به فرهنگی می‌شوند و هم انگیزه‌های کتاب‌فروشی‌های اصیل مشهد برای ادامه‌دادن در این صنف تقویت خواهد شد. بر‌اساس طرح کاربری شهر تهران، یک واحد صنفی که برای شغل کتاب‌فروشی دایر شود، مادامی‌که در این شغل فعالیت داشته باشد، از پرداخت ٩٠درصد عوارض مربوط معاف خواهد شد. درواقع عوارضی که از صاحب چنین ملکی اخذ می‌شود، ١٠درصد عوارضی است که به‌صورت متعارف از دیگر شغل‌ها اخذ می‌شود.
حمایت از کتاب‌فروشی‌ها، حمایت از مراکز فرهنگی است و نقش مهمی‌ در تغییر فضای فرهنگی و «مصرف فرهنگی» شهر ایفا می‌کند. تعداد بالای کتاب‌فروشی‌ها در شهر نشانه‌هایی از خرد شهروندان شهر است و انتظار می‌رود سیاست‌گذاران فرهنگی شهر با نگاه جانب‌دارانه‌تری این موضوع را پیگیری کنند.
شهرآرا 4 مرداد 94 مهدی ابراهیمی

   


نظرات()  
دوشنبه 15 تیر 1394  09:29 ق.ظ    ویرایش: دوشنبه 15 تیر 1394 09:35 ق.ظ
نوع مطلب: جامعه نگاری ،

١. هشتم تیرماه، دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت ایران طی گفت‌و‌گویی با شهرآرا از اهمیت و ضرورت مدیریت اسلامی شهر مشهد با نگاه محله‌محوری و برنامه‌ریزی غیر‌متمرکز سخن گفته و تاکید کرده بود دو نگاه متمرکز‌گرا و غیر‌تمرکزگرا در برنامه‌ریزی شهر دو دیدگاه مقابل یکدیگرند و درنهایت چاره پیشرفت شهر اسلامی، راهبرد محله‌محوری است. بیان این مسئله، از چند دیدگاه برای برنامه‌ریزان پیشرفت پایدار شهر مشهد حائز اهمیت است.
٢. مناسب به نظر می‌رسد، این راهکار که از زبان یک مسئول با جایگاه حقوقی و مسئولیت مرکزی به‌نام شورای راهبردی الگوی پیشرفت ایران بیان شده است برای همفکرانی که به الگوی مدیریت اسلامی شهر نگاه عمیق‌تری دارند، قابل تامل فرض شود.
اکثر مدیران، برنامه‌ریزان و کسانی که صاحب رای و نظر هستند یا در تصمیم‌گیری‌های کلان‌شهر مذهبی مشهد دخیل و سهیم‌اند، همواره در بیان دیدگاه‌های خویش بر الگوی پیشرفت اسلامی‌ایرانی و به‌طور خاص «شهراسلامی» تاکید ویژه دارند؛ اما این تاکیدها و درخواست‌ها در دستور‌کار مراکز پژوهشی و علمی وابسته به مدیریت شهری قرار نگرفته است.
پدیده حاشیه‌نشینی، بالا و پایین‌شدن شهر، توزیع نامناسب یا ناعادلانه خدمات نهادهای سلامت، امنیت، آموزش و ناموفق‌بودن الگوهای توانمندسازی سکونتگاه‌های به‌اصطلاح غیر‌رسمی، هویت شهر، کاهش احساس تعلق و سرمایه اجتماعی و مشکلات عدیده‌ای را که امروز مردم شهر با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، باید از عوارض راهبرد تقلیدگرای غیر‌بومی در ساخت شهر دانست. طرح گفتمان محله‌محوری می‌تواند فرصتی دوباره برای بازاندیشی در شیوه اداره، مدیریت و برنامه‌ریزی‌های جامع شهر باشد.
٣. در‌حال‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌حاضر مشهد به حدود ١٦٠‌محله تقسیم‌بندی شده و این تقسیم‌بندی قراردادی و توافقی است. طرح مطالعات محله‌محوری درحوزه فرهنگی و اجتماعی شهرداری از سال‌٨٨ آغاز شده و غیر از مرحله تقسیم‌بندی محلات مشهد پیشرفت دیگری نداشته است. از مزایای محله‌محوری شناخت ظرفیت‌ها، کمبودها و نیازهای هر محله است که برنامه‌ریزی را برای مدیریت شهری از روی کاغذ به کف محله می‌کشاند و برنامه‌ها را با درخواست‌ها و ضرورت‌های هر محله نزدیک‌تر خواهد کرد. پذیرش تقسیم‌بندی محلات از‌سوی سایر نهادها و سازمان‌های خدماتی نکته دیگری است که باید ‌به آن توجه شود. در‌حال‌حاضر کمیته امداد امام‌خمینی، بهداشت، برق، آب، گاز و آموزش‌وپرورش‌، شهرداری و کلانتری‌ها هر کدام نواحی و تقسیم‌بندی خاص خودشان را از تعریف ناحیه و محله دارند. این تقسیم‌بندی‌ها که بعضی وقت‌ها به‌دلیل جغرافیایی نامتوازن نیز هستند، ارائه خدمات‌رسانی را پراکنده
می‌کند.
وحدت در مرزبندی و جغرافیای محلات باعث هم‌افزایی و همگرایی در ارائه خدمات مناسب‌تر به مردم می‌شود. همچنین شناسایی آسیب‌ها و تهدیدها را نیز آسان‌تر می‌کند. در‌صورت وحدت مرزبندی و جغرافیا، سبد نیازهای اقتصادی، آموزشی، امنیتی، روانی و تفریحی خانوار در محله عرضه می‌شود. با این تقسیم‌بندی، نداشته‌ها و داشته‌های هر محله معین و زمینه توزیع عادلانه امکانات مهیا
می‌شود.
٤. اما موضوع محله‌محوری عمیق‌تر از صرفا مرزبندی محلات است. محله‌محوری یک الگوی مدیریتی به روش مدیریت شهر اسلامی است. از این منظر، محله‌محوری نیازمند طرح گفتمان علمی در مجامع پژوهشی، علمی، حوزوی و دانشگاهی در حوزه‌های فقه شهری، جامعه‌شناسی شهر، جغرافیا و برنامه‌ریزی و مدیریت و برنامه‌ریزی شهری است. از حداقل‌های زمینه‌سازی آن برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی است. موضوعی که پیش از این، آقای حسن رحیم‌پورازغدی در آذرماه‌٩٠ به مدیران شهرداری مشهد نیز سفارش و توصیه کرد؛ ولی از‌سوی هیچ‌کدام از مجموعه‌های پژوهشی، مطالعاتی و علمی شهرداری عملیاتی نشد. نتیجه آنکه دوباره نیز دبیر شورای راهبردی الگوی اسلامی پیشرفت خواهش می‌کند‌ نخبگان مشهد و جبهه فکری انقلاب اسلامی بعداز ٩سال، زمینه بسط گفتمان الگوی پیشرفت اسلامی را در جامعه فراهم آورند تا در سایه این کار مبارک، محاسبات شهری و سطح کلان دولت بهینه شود؛ محاسباتی که اگر در نوع مدیریت شهری مشهد اصلاح شود، بازتاب بین‌المللی خواهد داشت.
روزنامه شهرآرا ص اول 15 تیرماه 94

   


نظرات()  

وبلاگ مهدی ابراهیمی